Η σημασία της ρουτίνας στην καθημερινότητα των παιδιών

«Πλύσιμο δοντιών, ντύσιμο, πρωινό, παπούτσια, τσάντα… και φύγαμε!»

Για έναν ενήλικα, όλα αυτά μπορεί να μοιάζουν αυτονόητα. Για ένα παιδί όμως, η καθημερινότητα είναι γεμάτη μικρές μεταβάσεις, απαιτήσεις και αλλαγές που δεν είναι πάντα εύκολο να προβλέψει ή να διαχειριστεί.

Η ρουτίνα μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας μικρός χάρτης μέσα στην ημέρα. Βοηθά το παιδί να γνωρίζει τι συμβαίνει τώρα, τι ακολουθεί και τι περιμένουμε από εκείνο.

Και αυτό μπορεί να κάνει την καθημερινότητα πιο ήρεμη τόσο για το παιδί όσο και για ολόκληρη την οικογένεια.

Τι εννοούμε όταν λέμε «ρουτίνα»;

Ρουτίνα δεν σημαίνει ότι κάθε ημέρα πρέπει να είναι απολύτως προγραμματισμένη και ότι όλα πρέπει να γίνονται την ίδια ακριβώς ώρα.

Σημαίνει ότι κάποιες βασικές δραστηριότητες ακολουθούν μια σχετικά προβλέψιμη σειρά.

Για παράδειγμα: ξυπνάμε → πλενόμαστε → ντυνόμαστε → τρώμε πρωινό → ετοιμάζουμε την τσάντα → φεύγουμε.

Ή το βράδυ: μπάνιο → πιτζάμες → βούρτσισμα δοντιών → παραμύθι → ύπνος.

Όταν αυτή η σειρά επαναλαμβάνεται, το παιδί σταδιακά γνωρίζει τι πρόκειται να συμβεί χωρίς να χρειάζεται ο γονέας να εξηγεί κάθε βήμα από την αρχή.

Γιατί η προβλεψιμότητα είναι σημαντική;

Τα παιδιά καλούνται καθημερινά να επεξεργαστούν πολλές πληροφορίες. Νέοι άνθρωποι, ήχοι, οδηγίες, δραστηριότητες, μετακινήσεις και αλλαγές απαιτούν συνεχή προσαρμογή.

Όταν ένα μέρος της ημέρας είναι προβλέψιμο, μειώνεται η αβεβαιότητα. Το παιδί ξέρει, για παράδειγμα, ότι μετά το μπάνιο θα φορέσει πιτζάμες και μετά θα διαβάσει ένα βιβλίο.

Δεν χρειάζεται κάθε φορά να αναρωτιέται τι θα ακολουθήσει. Η αίσθηση αυτή μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια και να συνεργάζεται ευκολότερα στις καθημερινές δραστηριότητες.

Η ρουτίνα βοηθά και στην αυτονομία

Όταν μια δραστηριότητα επαναλαμβάνεται με παρόμοιο τρόπο, το παιδί αρχίζει σταδιακά να θυμάται τα βήματα.

Στην αρχή ο γονέας μπορεί να λέει: «Τώρα βάζουμε κάλτσες», «μετά τα παπούτσια», «τώρα παίρνουμε την τσάντα».

Με τον καιρό όμως, το παιδί αρχίζει να προβλέπει μόνο του τι ακολουθεί.

Έτσι, μια απλή καθημερινή ρουτίνα μπορεί να γίνει ευκαιρία για την ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοεξυπηρέτησης και ανεξαρτησίας. Το παιδί δεν ακολουθεί απλώς οδηγίες. Αρχίζει να οργανώνει μόνο του τη δράση του.

Μπορεί να βοηθήσει και στις δύσκολες μεταβάσεις

Πολλά παιδιά δυσκολεύονται περισσότερο όχι με μια δραστηριότητα, αλλά με τη στιγμή που πρέπει να σταματήσουν κάτι και να ξεκινήσουν κάτι άλλο.

Να κλείσουμε την τηλεόραση και να πάμε για μπάνιο. Να σταματήσουμε το παιχνίδι και να φύγουμε από το σπίτι. Να φύγουμε από την παιδική χαρά. Να ετοιμαστούμε για ύπνο.

Όταν το παιδί γνωρίζει ότι μια συγκεκριμένη μετάβαση αποτελεί σταθερό μέρος της καθημερινότητάς του, μπορεί σταδιακά να γίνει ευκολότερη.

Βοηθά επίσης να υπάρχει μια μικρή προειδοποίηση: «Σε πέντε λεπτά μαζεύουμε τα παιχνίδια» ή «Αυτό είναι το τελευταίο επεισόδιο και μετά πάμε για μπάνιο».

Το παιδί αποκτά έτσι χρόνο να προετοιμαστεί για την αλλαγή.

Οι εικόνες μπορούν να κάνουν τη ρουτίνα πιο κατανοητή

Για ορισμένα παιδιά, οι προφορικές οδηγίες δεν είναι πάντα αρκετές. Ένα απλό οπτικό πρόγραμμα μπορεί να κάνει τη σειρά των δραστηριοτήτων πολύ πιο ξεκάθαρη.

Μπορεί να αποτελείται από φωτογραφίες, εικόνες ή απλά σύμβολα που δείχνουν:

• ξύπνημα
• πλύσιμο δοντιών
• ντύσιμο
• πρωινό
• σχολείο
• παιχνίδι
• μπάνιο
• ύπνο

Το παιδί μπορεί να κοιτάζει τη σειρά και να βλέπει τι έχει ήδη ολοκληρωθεί και τι ακολουθεί. Δεν χρειάζεται να είναι κάτι περίπλοκο. Ακόμη και τέσσερις ή πέντε εικόνες σε ένα χαρτί μπορούν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο εργαλείο.

Η ρουτίνα δεν σημαίνει ακαμψία

Είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε τη σταθερότητα από την απόλυτη αυστηρότητα. Η πραγματική ζωή δεν ακολουθεί πάντα πρόγραμμα.

Μπορεί να καθυστερήσουμε. Μπορεί να αλλάξει μια δραστηριότητα. Μπορεί μια ημέρα να φάμε έξω αντί στο σπίτι. Και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.

Στόχος της ρουτίνας δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον όπου τίποτα δεν αλλάζει. Αντίθετα, μέσα σε ένα αρκετά σταθερό πλαίσιο, μπορούμε σταδιακά να βοηθήσουμε το παιδί να κατανοεί και ότι κάποιες φορές τα σχέδια αλλάζουν.

Η ευελιξία είναι επίσης μια δεξιότητα που αναπτύσσεται.

Τι γίνεται όταν το παιδί αντιδρά;

Αν μια καθημερινή δραστηριότητα προκαλεί συχνά ένταση, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί «δεν θέλει να συνεργαστεί».

Μπορεί να δυσκολεύεται με τη μετάβαση. Μπορεί να μην καταλαβαίνει τι ακολουθεί. Μπορεί η δραστηριότητα να είναι πολύ μεγάλη ή δύσκολη. Μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις αξίζει να παρατηρήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει πριν από την αντίδραση.

Μερικές φορές μια μικρή αλλαγή στη σειρά των δραστηριοτήτων, μια οπτική υπενθύμιση ή μια προειδοποίηση πριν από τη μετάβαση μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.

Δώστε στο παιδί έναν μικρό ρόλο

Η ρουτίνα λειτουργεί καλύτερα όταν το παιδί δεν αισθάνεται ότι απλώς εκτελεί διαρκώς εντολές.

Μπορεί να συμμετέχει: «Θες πρώτα να βάλουμε μπλούζα ή παντελόνι;», «Θες να βάλεις εσύ το σημάδι ότι τελειώσαμε το βούρτσισμα;», «Ποιο βιβλίο θέλεις να διαβάσουμε πριν τον ύπνο;»

Μικρές επιλογές δίνουν στο παιδί αίσθηση συμμετοχής και ελέγχου, χωρίς να χάνεται η δομή της ημέρας.

Ξεκινήστε από μία μόνο στιγμή της ημέρας

Δεν χρειάζεται να οργανώσετε ολόκληρη την καθημερινότητα μέσα σε ένα απόγευμα.

Αν υπάρχει μια στιγμή της ημέρας που είναι συχνά δύσκολη, ξεκινήστε από εκεί. Για παράδειγμα, από την πρωινή προετοιμασία για το σχολείο.

Ορίστε μια απλή σειρά βημάτων και προσπαθήστε να την ακολουθείτε με συνέπεια για κάποιο διάστημα. Όταν το παιδί εξοικειωθεί, μπορείτε να δουλέψετε μια δεύτερη ρουτίνα.

Η σταθερότητα είναι συνήθως πιο χρήσιμη από την πολυπλοκότητα.

Η καθημερινότητα είναι γεμάτη ευκαιρίες μάθησης

Το ντύσιμο, το φαγητό, η προετοιμασία της σχολικής τσάντας και το μπάνιο μπορεί να μοιάζουν απλώς με πράγματα που «πρέπει να γίνουν».

Για ένα παιδί όμως, αποτελούν ευκαιρίες να μάθει να οργανώνεται, να ακολουθεί μια σειρά, να κάνει επιλογές, να συμμετέχει και να γίνεται σταδιακά περισσότερο αυτόνομο.

Μια καλή ρουτίνα δεν χρειάζεται να είναι τέλεια. Χρειάζεται να είναι κατανοητή, σχετικά σταθερή και προσαρμοσμένη στις ανάγκες του παιδιού και της οικογένειας.

← Επιστροφή στο Blog