Η ανάπτυξη της ομιλίας είναι ένα από τα θέματα που απασχολούν περισσότερο τους γονείς στα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού.
«Μήπως θα έπρεπε να μιλάει περισσότερο;» «Το παιδί της φίλης μου λέει ήδη προτάσεις. Το δικό μου γιατί όχι;» «Καταλαβαίνει τα πάντα, αλλά δεν μιλάει πολύ. Είναι φυσιολογικό;»
Αυτές οι ερωτήσεις είναι πολύ συνηθισμένες. Η γλωσσική ανάπτυξη δεν ακολουθεί ακριβώς την ίδια πορεία σε όλα τα παιδιά, υπάρχουν όμως γενικά σημεία αναφοράς που βοηθούν τους γονείς να παρακολουθούν την εξέλιξη της επικοινωνίας.
Η επικοινωνία ξεκινά πολύ πριν εμφανιστούν οι πρώτες λέξεις: βλέμμα, χαμόγελο, ήχοι, χειρονομίες και ανταπόκριση στους ανθρώπους είναι όλα μέρος της γλωσσικής ανάπτυξης.
Η επικοινωνία αρχίζει πριν από τις πρώτες λέξεις
Ένα βρέφος επικοινωνεί όταν κοιτάζει τον γονέα του, χαμογελά όταν του μιλούν, ανταποκρίνεται σε ήχους ή αρχίζει να παράγει τους δικούς του ήχους. Αργότερα εμφανίζονται χειρονομίες, όπως το να δείχνει ένα αντικείμενο, να χαιρετά ή να προσπαθεί να τραβήξει την προσοχή ενός ενήλικα.
Τι περιμένουμε περίπου στα πρώτα χρόνια;
Τα αναπτυξιακά ορόσημα δεν είναι αυστηρές προθεσμίες. Κάθε παιδί μπορεί να κατακτήσει μια δεξιότητα λίγο νωρίτερα ή λίγο αργότερα.
Περίπου στον πρώτο χρόνο
- ανταποκρίνεται σε ήχους και φωνές,
- χρησιμοποιεί διαφορετικούς ήχους και βαβίσματα,
- στρέφεται προς το όνομά του,
- χρησιμοποιεί χειρονομίες, όπως το να δείχνει ή να χαιρετά,
- αρχίζει να συνδέει λέξεις με πρόσωπα ή αντικείμενα.
Από περίπου 18 έως 24 μηνών
- χρησιμοποιεί όλο και περισσότερες λέξεις,
- καταλαβαίνει απλές οδηγίες,
- δείχνει αντικείμενα όταν τα ονομάζουμε,
- χρησιμοποιεί λέξεις για να ζητήσει κάτι,
- αρχίζει να συνδυάζει δύο ή περισσότερες λέξεις.
Από 2 έως 3 ετών
- χρησιμοποιεί μικρές προτάσεις,
- ονομάζει περισσότερα αντικείμενα και πρόσωπα,
- κάνει απλές ερωτήσεις,
- περιγράφει κάτι που συνέβη,
- ακολουθεί πιο σύνθετες οδηγίες και συμμετέχει περισσότερο σε συζήτηση.
Η κατανόηση είναι εξίσου σημαντική με την ομιλία
Η γλωσσική ανάπτυξη έχει δύο βασικές πλευρές: την εκφραστική γλώσσα —τι μπορεί να πει το παιδί— και την κατανόηση —πόσο καλά καταλαβαίνει όσα ακούει. Όταν υπάρχουν δυσκολίες τόσο στην έκφραση όσο και στην κατανόηση, αυτό αποτελεί σημαντική πληροφορία για την αξιολόγηση της επικοινωνιακής ανάπτυξης.
Ποια σημάδια αξίζει να συζητήσουμε με έναν ειδικό;
Κανένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση. Ωστόσο, είναι χρήσιμο να ζητηθεί επαγγελματική γνώμη όταν ένα παιδί:
- δεν ανταποκρίνεται συχνά σε ήχους ή στο όνομά του,
- χρησιμοποιεί πολύ λίγες χειρονομίες,
- δυσκολεύεται να κατανοήσει απλές οδηγίες,
- δεν φαίνεται να προσπαθεί να επικοινωνήσει ανάγκες ή ενδιαφέροντα,
- δεν παρουσιάζει σταδιακή εξέλιξη στο λεξιλόγιο,
- δυσκολεύεται έντονα να γίνει κατανοητό σε σχέση με την ηλικία του,
- ή χάνει λέξεις ή άλλες δεξιότητες που χρησιμοποιούσε προηγουμένως.
«Απλώς θα μιλήσει αργότερα»;
Υπάρχουν παιδιά που αναπτύσσουν τον λόγο τους πιο αργά και στη συνέχεια καλύπτουν τη διαφορά. Ωστόσο, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε από πριν ποιο παιδί απλώς ακολουθεί έναν πιο αργό ρυθμό και ποιο χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη. Ο στόχος μιας αξιολόγησης δεν είναι να «κολλήσει μια ταμπέλα», αλλά να κατανοήσουμε καλύτερα τα δυνατά σημεία και τις ανάγκες του παιδιού.
Μήπως πρέπει να ελεγχθεί και η ακοή;
Η ακοή είναι σημαντικός παράγοντας στην ανάπτυξη της ομιλίας και της γλώσσας. Ακόμη και ήπιες ή παροδικές δυσκολίες ακοής μπορούν να επηρεάσουν το πώς ένα παιδί αντιλαμβάνεται τους ήχους της γλώσσας. Για αυτό, όταν υπάρχει σημαντική ανησυχία για την επικοινωνία, ο έλεγχος της ακοής μπορεί να αποτελεί μέρος της συνολικής αξιολόγησης.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στο σπίτι;
Μιλήστε για ό,τι κάνετε
Κατά τη διάρκεια του φαγητού, του ντυσίματος ή μιας βόλτας, περιγράψτε απλά τι συμβαίνει. Το παιδί συνδέει έτσι τη γλώσσα με καθημερινές εμπειρίες.
Ακολουθήστε το ενδιαφέρον του παιδιού
Αν παίζει με ένα αυτοκίνητο, μπείτε στο παιχνίδι και σχολιάστε αυτό που κάνει. Η γλώσσα μαθαίνεται καλύτερα όταν συνδέεται με κάτι που ήδη ενδιαφέρει το παιδί.
Διαβάστε μαζί
Δείξτε εικόνες, ονομάστε αντικείμενα, ρωτήστε τι βλέπει το παιδί και αφήστε το να συμμετέχει.
Δώστε χρόνο για απάντηση
Μετά από μια ερώτηση, αφήστε λίγα δευτερόλεπτα. Το παιδί μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να οργανώσει αυτό που θέλει να πει.
Μην διορθώνετε κάθε λέξη
Μπορείτε να επαναλάβετε τη σωστή μορφή φυσικά μέσα στη συζήτηση χωρίς να διακόπτετε συνεχώς το παιδί.
Και τα δίγλωσσα παιδιά;
Η έκθεση σε δύο γλώσσες δεν προκαλεί από μόνη της γλωσσική διαταραχή. Οι γονείς μπορούν να μιλούν στο παιδί στις γλώσσες με τις οποίες αισθάνονται πιο άνετα. Στην αξιολόγηση ενός δίγλωσσου παιδιού είναι σημαντικό να εξετάζεται συνολικά η επικοινωνία του στις γλώσσες στις οποίες εκτίθεται.
Πότε χρειάζεται λογοθεραπευτική αξιολόγηση;
Αν κάτι στην επικοινωνία του παιδιού σας σάς προβληματίζει, δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι το πρόβλημα να γίνει «αρκετά σοβαρό». Μια λογοθεραπευτική αξιολόγηση μπορεί να εξετάσει την κατανόηση του λόγου, το λεξιλόγιο, την έκφραση, την άρθρωση, τις χειρονομίες, το παιχνίδι και την επικοινωνιακή πρόθεση.
Δεν χρειάζεται να συγκρίνετε το παιδί σας με όλα τα άλλα παιδιά
Οι συγκρίσεις συχνά δημιουργούν περισσότερο άγχος παρά χρήσιμη πληροφορία. Το σημαντικότερο είναι να παρακολουθούμε την πορεία του ίδιου του παιδιού: αποκτά νέες δεξιότητες, προσπαθεί να επικοινωνήσει περισσότερο και χρησιμοποιεί σταδιακά πιο σύνθετους τρόπους επικοινωνίας;
Στους Μικρούς Ήρωες, στόχος της αξιολόγησης δεν είναι απλώς να μετρήσουμε πόσες λέξεις χρησιμοποιεί ένα παιδί, αλλά να κατανοήσουμε συνολικά τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί, κατανοεί και αλληλεπιδρά με το περιβάλλον του.
Έχετε απορίες για την ομιλία του παιδιού σας;
Η ομάδα των Μικρών Ηρώων μπορεί να σας καθοδηγήσει σχετικά με την αξιολόγηση και τα επόμενα βήματα.
Επικοινωνήστε μαζί μας